Hoa hồng giới thiệu bệnh nhân, giới thiệu xét nghiệm: người bệnh nên hỏi gì

Hoa hồng giới thiệu bệnh nhân là khoản tiền một phòng khám, phòng xét nghiệm, cơ sở chẩn đoán hình ảnh hay bệnh viện tư trả cho người đã "gửi" người bệnh tới. Người gửi có thể là bác sĩ, nhân viên y tế, tài xế, người môi giới. Vấn đề không nằm ở việc giới thiệu, mà ở chỗ người bệnh không biết người khuyên mình đi đâu đang được trả tiền cho lời khuyên đó. Người bệnh có quyền hỏi: vì sao là nơi này, có bắt buộc không, và chi phí bao nhiêu.

Giới thiệu và "gửi bệnh nhân lấy phần trăm" khác nhau ở đâu

Trong y khoa, giới thiệu là việc bình thường và cần thiết. Một phòng khám nhỏ không có máy chụp cộng hưởng từ thì phải gửi người bệnh đi nơi có máy. Một bác sĩ đa khoa thấy dấu hiệu bất thường ở tim thì gửi sang bác sĩ tim mạch. Giới thiệu tốt dựa trên ba câu hỏi: người bệnh cần gì, nơi nào làm tốt, nơi nào thuận cho người bệnh về đường đi và chi phí.

Khi có tiền hoa hồng, một câu hỏi thứ tư lén chen vào: nơi nào trả cho mình. Câu hỏi này không nhất thiết thắng ba câu kia. Nhưng chỉ cần nó có mặt, người bệnh đã mất quyền tin rằng lời khuyên hoàn toàn vì họ. Đó là xung đột lợi ích tiềm ẩn. Nếu nó thật sự quyết định nơi được chọn, nó thành xung đột lợi ích thực tế.

Những dạng hay gặp

Giới thiệu xét nghiệm, chụp chiếu

Thử hình dung: chị Mai đi khám ở một phòng mạch tư vì đau bụng. Bác sĩ dặn đi siêu âm và xét nghiệm máu "ở chỗ này nè, chỗ quen, làm kỹ", kèm một tờ giấy có số điện thoại. Chị Mai không biết rằng gần nhà mình có cơ sở khác làm được, giá khác. Nếu phòng xét nghiệm kia trả phần trăm cho người giới thiệu, chị đang trả thêm mà không hay.

Chỉ định thêm không cần thiết

Dạng nặng hơn: khi người chỉ định được hưởng theo số lượng, có động cơ để chỉ định nhiều hơn mức cần. Một gói xét nghiệm "cho chắc", một lần chụp lại "cho rõ". Mỗi chỉ định lẻ có vẻ hợp lý; cộng lại thì người bệnh tốn tiền, có khi tốn sức khoẻ (chụp chiếu có tia, thủ thuật có rủi ro).

Môi giới ở cổng bệnh viện

Người đứng ở cổng, ở bến xe, gợi ý "vào viện đông lắm, qua phòng khám này nhanh hơn". Họ có thể nhận tiền từ nơi được giới thiệu. Người bệnh từ tỉnh xa, lạ đường, là đối tượng dễ bị kéo đi nhất.

Giới thiệu chuyển viện, chuyển sang cơ sở tư

Bác sĩ làm ở cơ sở công đồng thời làm thêm ở cơ sở tư, rồi khuyên người bệnh "qua bên kia làm cho nhanh". Đây là xung đột lợi ích rất rõ: người khuyên được lợi trực tiếp từ lời khuyên. Pháp luật hiện hành và quy chế nhiều nơi có quy định về việc nhân viên y tế làm thêm ngoài giờ; chi tiết cần hỏi bộ phận pháp chế.

Bảng xếp vùng

Vì sao người bệnh khó nhận ra

Có ba lý do khiến hoa hồng giới thiệu khó thấy:

1. Người bệnh tin bác sĩ. Đây là điều tốt và cần thiết; nhưng niềm tin cũng làm người ta ngại hỏi.
2. Chi phí bị chia nhỏ. Mỗi lần xét nghiệm có giá vừa phải, không ai thấy mình bị "chặt". Khoản chênh nằm rải rác.
3. Lời giới thiệu nghe giống quan tâm. "Chỗ này người quen, làm kỹ" nghe như ân cần, và nhiều khi đúng là ân cần thật.

Vì thế, không nên mặc định mọi lời giới thiệu là có hoa hồng. Phần lớn là vì người bệnh. Điều người bệnh cần là quyền được hỏi mà không bị coi là nghi ngờ.

Người bệnh nên hỏi gì

Năm câu hỏi dưới đây lịch sự, ngắn, và hợp lý với bất kỳ bác sĩ nào:

• "Xét nghiệm này để tìm gì ạ? Nếu không làm thì sao?"
• "Em làm ở chỗ khác gần nhà được không, hay phải làm ở đây?"
• "Chi phí khoảng bao nhiêu, bảo hiểm có chi trả không?"
• "Bác sĩ có liên quan gì tới cơ sở này không ạ?" Câu này khó nói nhất, nhưng có thể hỏi nhẹ: "Chỗ này là của bác sĩ luôn ạ?"
• "Kết quả làm ở nơi khác thì bác sĩ có xem được không?"

Câu trả lời tốt thường thẳng và không khó chịu. Nếu bị gạt đi, bị doạ ("không làm ở đây thì không đọc được kết quả"), đó là lúc nên cân nhắc xin ý kiến bác sĩ thứ hai.

Phía người làm nghề: giới thiệu sạch

Với nhân viên y tế, giữ lời giới thiệu sạch không khó nếu có thói quen:

• Đưa ít nhất hai lựa chọn khi có thể, kèm ưu nhược (gần, rẻ, nhanh, chuyên sâu).
• Nói ra quan hệ nếu có: người thân làm chủ, mình có làm thêm ở đó. Một câu là đủ, rồi để người bệnh chọn. Cách khai báo kỹ hơn có ở danh mục khai báo và minh bạch.
• Từ chối mọi khoản tiền tính theo đầu người bệnh, kể cả khi được gọi là "phí tư vấn", "hỗ trợ đi lại".
• Chỉ định dựa trên hướng dẫn chuyên môn, và ghi rõ lý do vào hồ sơ.

Những thói quen này còn bảo vệ chính người làm nghề: khi có khiếu nại, lời giới thiệu có lựa chọn và có lý do là bằng chứng tốt nhất cho sự ngay thẳng.

Áp dụng được ngay

1. Lưu một danh sách nhỏ hai, ba cơ sở xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh gần nhà mà mình biết. Khi được chỉ đi đâu đó, có sẵn chỗ để so.
2. Hỏi giá trước khi làm, kể cả khi đang lo. Cơ sở đàng hoàng luôn trả lời được.
3. Không đi theo người mời ở cổng viện. Vào bàn tiếp đón chính thức hỏi đường.
4. Nếu là bác sĩ: tập câu "Chị làm ở đây hoặc ở đâu có máy này cũng được, có kết quả thì mang lại em xem."
5. Tự soát cho người làm nghề: "Nếu người bệnh biết hết các quan hệ của mình với nơi này, họ có vẫn đi không?"