Quà 20/11 là cách học trò và phụ huynh cảm ơn thầy cô, và phần lớn là lời cảm ơn thật lòng. Ranh giới nằm ở chỗ món quà có còn là lời cảm ơn cho việc đã qua, hay bắt đầu trở thành kỳ vọng cho điểm số, nhận xét, chỗ ngồi sắp tới. Món quà càng riêng, càng đắt, càng gắn với một học sinh cụ thể đang được chấm, thì càng dễ đặt thầy cô vào thế khó. Cách an toàn nhất là quà chung, giá trị tinh thần, do học trò tự làm.
Vì sao ngày 20/11 lại sinh chuyện
Ngày Nhà giáo Việt Nam vốn là dịp đẹp: học trò cũ về thăm, lớp tặng hoa, các em viết thiệp. Rắc rối nảy sinh từ ba thay đổi:
- Nhóm Zalo phụ huynh. Ngày trước mỗi nhà tự lo một bó hoa. Giờ có nhóm, có người khởi xướng "góp quà cô", có danh sách ai đã góp, và thế là ai không góp thấy ngại.
- So bì giữa các lớp, các nhà. Lớp bên tặng gì, nhà kia tặng gì, chuyện truyền tai rất nhanh.
- Giáo viên vẫn đang chấm học sinh. Khác với quà cho thầy thuốc sau khi ra viện, quà 20/11 rơi đúng giữa năm học, khi thầy cô vẫn đang cho điểm, viết nhận xét, chọn em đi thi.
Điểm thứ ba là cốt lõi. Đây là xung đột lợi ích tiềm ẩn: người nhận quà đang giữ một vai trò có thể ảnh hưởng tới người tặng. Không ai nói ra, nhưng phụ huynh nào cũng từng thoáng nghĩ "tặng cô cái này, cô để ý con mình hơn". Và giáo viên nào cũng từng thoáng ngại "nhận rồi, chấm con nhà này thấp có kỳ không".
Lời cảm ơn và món quà đặt hàng: phân biệt bằng bốn câu hỏi
- Ai tặng? Cả lớp chung một món, hay từng nhà riêng?
- Tặng gì? Hoa, thiệp, món tự làm, hay tiền, phiếu mua hàng, đồ đắt?
- Tặng lúc nào? Ngày lễ công khai trước lớp, hay riêng ở nhà cô buổi tối?
- Có kèm lời nhờ không? "Cô để ý cháu giùm em", "cháu sắp thi chọn đội tuyển".
Quà chung, nhỏ, công khai, không kèm lời nhờ là lời cảm ơn. Quà riêng, đắt, kín, kèm lời nhờ là đặt hàng sự chú ý, dù người tặng không nghĩ vậy.
Bảng xếp vùng cho quà 20/11
| Món quà | Vùng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thiệp các em tự vẽ, bó hoa cả lớp tặng trong buổi lễ | Hợp lý | Giá trị tinh thần, công khai, không gắn một học sinh |
| Một buổi văn nghệ, một clip lớp làm tặng cô | Hợp lý | Học trò tự làm, cả lớp tham gia |
| Quà chung của ban đại diện cha mẹ, có báo cáo khoản chi trong nhóm | Hợp lý đến vùng xám | Tuỳ quy định trường; giá trị nên vừa phải, ai không góp không bị điểm danh |
| Một nhà riêng mang hộp quà đắt tới nhà cô | Vùng xám | Gắn với một học sinh đang được chấm; nhiều trường không cho nhận |
| Phong bì tiền riêng kèm câu "cô để ý cháu giùm" | Tư lợi (nếu người nhận nhận và đáp lại) | Đổi tiền lấy đối xử khác các bạn trong lớp |
Quy định của ngành giáo dục, của sở và của từng trường về việc nhận quà khác nhau theo nơi và theo thời gian. Có trường cấm hẳn quà vật chất, có trường cho phép hoa và thiệp. Phụ huynh nên hỏi giáo viên chủ nhiệm hoặc đọc quy chế nhà trường gửi đầu năm.
Góc của giáo viên: nhận gì, từ chối thế nào
Giáo viên thường kẹt giữa hai nỗi sợ: nhận thì mang tiếng, từ chối thì phụ huynh tự ái. Thử hình dung: cô Hương chủ nhiệm lớp 4. Tối 19/11, một phụ huynh nhắn "em gửi cô món quà nhỏ ở cổng nhà". Món quà không nhỏ.
Vài cách cô Hương có thể làm:
- Nói trước, nói chung. Đầu tháng 11, cô nhắn nhóm lớp: "Cô cảm ơn các anh chị. Năm nay lớp mình tặng cô thiệp các con tự làm là cô vui nhất. Cô xin không nhận quà riêng." Nói chung với cả lớp thì không ai thấy bị từ chối riêng.
- Trả lại kèm lời ấm. "Cô cảm ơn chị đã nghĩ tới cô. Cô xin gửi lại, chị để dành cho con. Con chăm lắm, cô rất vui có con trong lớp." Câu này vừa trả quà vừa khen con, phụ huynh dễ nhận lại hơn.
- Không để món quà nằm lại "tạm". Càng để lâu càng khó trả. Nếu trường có quy trình nộp lại quà, làm theo quy trình và báo ban giám hiệu.
Điều quan trọng không kém: giữ nguyên cách chấm với học sinh của nhà đã tặng. Không ưu ái, nhưng cũng không khắt khe hơn để chứng tỏ mình không bị mua. Đứa trẻ không có lỗi gì trong chuyện người lớn tặng quà.
Góc của phụ huynh: cảm ơn mà không đặt cô vào thế khó
Phụ huynh muốn cảm ơn là chuyện đáng quý. Cách cảm ơn có giá trị với giáo viên nhiều khi lại là những thứ không tốn tiền:
- Một lá thư tay ghi cụ thể điều cô đã làm: "Từ khi cô cho con làm lớp phó học tập, con tự giác hơn hẳn."
- Con tự vẽ, tự viết thiệp. Với giáo viên tiểu học, đây thường là món được giữ lâu nhất.
- Góp ý tốt về cô với ban giám hiệu, qua kênh chính thức.
- Giữ cho con lễ phép, chăm học. Nghe như sáo, nhưng đó là điều giáo viên nào cũng mong.
Nếu muốn tặng quà vật chất, nên đi theo đường chung của lớp, giá trị vừa phải, và nhớ rằng giáo viên có quyền từ chối.
Ban đại diện cha mẹ và chuyện góp quà
Ban đại diện là nơi dễ phát sinh căng thẳng nhất. Một vài nguyên tắc giữ cho nhóm êm:
- Góp là tự nguyện, không công bố danh sách ai góp ai không.
- Báo trước dự kiến món quà và khoản chi, báo lại sau khi mua.
- Không mua quà từ cửa hàng của chính người trong ban mà không nói ra. Chuyện quỹ lớp và mua sắm của ban đại diện được bàn kỹ ở danh mục người nhà và quỹ chung.
- Hỏi ý giáo viên trước: nhiều thầy cô mong lớp dùng tiền đó mua sách cho tủ sách lớp hơn là quà riêng.
Áp dụng được ngay
- Phụ huynh: tuần này, ngồi cùng con làm một tấm thiệp tặng cô. Hỏi con "con muốn cảm ơn cô vì điều gì" và để con tự viết.
- Giáo viên: soạn sẵn tin nhắn đầu tháng 11 gửi nhóm lớp, nói rõ mình mong được tặng gì và không nhận gì.
- Ban đại diện: chốt trong nhóm một quy tắc ba dòng: góp tự nguyện, không công khai tên, báo chi sau khi mua.
- Tự soát cho phụ huynh: "Nếu con mình sang năm không học cô nữa, mình có còn muốn tặng món này không?" Nếu câu trả lời là "chắc không", món quà đang gắn với kỳ vọng.
- Tự soát cho giáo viên: "Nếu ban giám hiệu và các phụ huynh khác thấy món quà này, mình có thấy thoải mái không?"
Câu hỏi thường gặp
Quà 20/11 cho cô giáo bao nhiêu tiền là vừa?
Không có con số chung, và mỗi trường có quy định riêng về việc nhận quà. Món quà ít khó xử nhất là quà chung của lớp, giá trị tinh thần, như hoa, thiệp tự làm, thư cảm ơn.
Tặng quà 20/11 có ảnh hưởng tới điểm của con không?
Không nên và không được ảnh hưởng. Giáo viên làm đúng nghề chấm như nhau với mọi học sinh. Chính vì vậy, quà riêng kèm lời nhờ dễ làm cả hai bên khó xử.
Giáo viên từ chối quà 20/11 thế nào cho khéo?
Cách nhẹ nhất là nói trước với cả lớp rằng mình chỉ nhận thiệp, hoa chung. Nếu vẫn có quà riêng, trả lại kèm lời khen học sinh, và làm theo quy trình của trường nếu đã lỡ nhận.
Không góp tiền quà 20/11 với nhóm phụ huynh có sao không?
Góp quà nên là tự nguyện. Ban đại diện không nên công bố danh sách người góp; phụ huynh có thể cảm ơn cô theo cách riêng như thư hay thiệp con tự làm.
Quà 20/11 cho thầy cô cũ đã không còn dạy con có sao không?
Khi thầy cô không còn chấm điểm hay quyết định gì cho học sinh, món quà ít còn là xung đột lợi ích và gần với lời tri ân thuần tuý. Dù vậy, vẫn nên tặng vừa phải theo đúng tinh thần cảm ơn.
