Quà Tết cho sếp và đối tác là phong tục bình thường, không có gì phải ngại. Nguyên tắc để món quà giữ đúng nghĩa chúc Tết là: giá trị vừa với quan hệ, trao công khai, không gắn với việc đang chờ quyết, và dừng lại khi người nhận đang giữ quyền quyết một việc của mình. Quà Tết hỏng nghĩa không phải vì đắt, mà vì đến sai lúc hoặc sai người.
Bài này không gợi ý nên mua gì. Nó bàn chuyện khó hơn: tặng thế nào để người nhận không khó xử, và khi nào nên thôi.
Quà Tết mang nghĩa gì trong văn hoá Việt
Tết là dịp "đi lễ" — đến thăm người mình mang ơn, người lớn tuổi, người mình kính trọng. Mang theo hộp mứt, chai rượu, cân chè là cách nói "năm qua cảm ơn anh chị, năm mới mong được tiếp tục". Giỏ quà gửi đối tác cũng vậy: nó nói lên rằng quan hệ làm ăn có cả chữ tình.
Cái đẹp của quà Tết là nó nhìn về quan hệ, không nhìn về một việc cụ thể. Khi món quà bắt đầu nhìn về một việc — xét thưởng, gia hạn hợp đồng, chọn nhà cung cấp năm sau — thì nó đã đổi tính chất, dù vẫn được gói bằng giấy đỏ.
Quà Tết cho sếp: những câu hỏi nên tự đặt
Mình tặng với tư cách cá nhân hay cả nhóm
Ở nhiều phòng ban, cách được ưa chuộng là cả nhóm góp chung một món quà nhỏ, cùng trao vào buổi tất niên. Cách này có hai cái lợi: không ai bị so sánh ai tặng to hơn, và người nhận không mắc nợ riêng một người nào. Quà cá nhân gửi riêng tới nhà sếp thì dễ bị nhìn như "chạy" — kể cả khi người tặng hoàn toàn chỉ muốn cảm ơn.
Thời điểm có trùng với xét thưởng, xét tăng lương không
Nhiều nơi xét thưởng cuối năm hoặc đánh giá năng lực đúng dịp trước Tết. Quà cá nhân gửi sếp trong tuần xét thưởng là tình huống điển hình của xung đột lợi ích bị nhìn nhận: người tặng có thể trong sáng, nhưng đồng nghiệp sẽ nghĩ khác, và sếp cũng khó xử khi chấm điểm. Nếu nhất định muốn tặng riêng, hãy đợi sau khi kết quả đã công bố.
Món quà có vượt mức quan hệ không
Một hộp trà cho người đã kèm cặp mình suốt năm là vừa. Một món đồ đắt tiền bằng cả tháng lương của người tặng là quá mức quan hệ đồng nghiệp — người nhận sẽ phải tự hỏi người tặng muốn gì, và quan hệ trở nên nặng nề.
Quà Tết cho đối tác: tặng từ công ty, không từ túi riêng
Với đối tác, nên phân biệt rõ quà của công ty và quà của cá nhân. Quà từ công ty gửi tới văn phòng đối tác, có danh sách, có chi phí ghi sổ, là hoạt động giữ quan hệ bình thường. Quà một nhân viên tự bỏ tiền mua tặng riêng người phụ trách bên kia thì mờ hơn nhiều: ai được lợi, và người kia sẽ đáp lại bằng gì?
Thử hình dung: anh Phong làm kinh doanh ở một công ty bao bì. Cuối năm, công ty gửi mỗi khách hàng một giỏ quà như nhau, đóng gói chung, kèm thiệp chúc Tết. Riêng chị Thảo — người phụ trách mua hàng ở khách hàng lớn nhất — anh Phong gửi thêm một món riêng, đắt hơn, tới tận nhà. Giỏ quà chung là lễ. Món riêng tới nhà là một câu hỏi mà chị Thảo sẽ phải trả lời với chính công ty mình.
Lúc nên dừng: năm tín hiệu
- Người nhận đang xét một việc của mình: đấu thầu, gia hạn hợp đồng, chấm thưởng, duyệt hồ sơ. Lúc đó quà nên dừng, hoặc chỉ gửi tới tập thể.
- Nơi người nhận làm có quy định cấm hoặc hạn chế nhận quà. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt doanh nghiệp có vốn nước ngoài và cơ quan nhà nước, có quy chế quà tặng rõ ràng. Tặng vượt quy chế là đẩy người nhận vào thế phải trả lại hoặc vi phạm.
- Món quà phải gửi kín. Nếu thấy mình muốn gửi tới nhà thay vì văn phòng để "đỡ ai thấy", đó là dấu hiệu chính mình cũng biết món quà không chịu nổi ánh sáng.
- Người nhận đã từng từ chối hoặc trả lại. Lần sau đừng tặng nữa. Lặp lại là làm khó họ.
- Giá trị leo thang qua mỗi năm. Năm nay to hơn năm ngoái không vì quan hệ sâu hơn mà vì "sợ thua đối thủ" — lúc đó quà đã thành cuộc đua mua thiện cảm.
Pháp luật và quy chế: chỉ ở mức nguyên tắc
Với người có chức vụ, quyền hạn trong khu vực nhà nước, Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 có quy định về tặng quà và nhận quà: không nhận quà từ người có liên quan đến công việc mình giải quyết hoặc quản lý; quà không từ chối được thì báo cáo, nộp lại. Hằng năm trước Tết, nhiều cơ quan cũng nhắc lại việc không tặng quà Tết cho cấp trên dưới mọi hình thức. Mức giá trị cụ thể và thủ tục do văn bản hướng dẫn và quy chế từng nơi đặt ra.
Với doanh nghiệp tư nhân, quy chế quà tặng là chuyện nội bộ. Người tặng nên hỏi đơn giản trước khi gửi: "Bên anh chị có quy định gì về quà Tết không, để em gửi cho đúng?" Câu hỏi đó lịch sự hơn rất nhiều so với việc để người nhận phải trả lại.
Xếp tình huống vào ba vùng
| Tình huống | Vùng | Vì sao |
|---|---|---|
| Cả phòng góp tiền mua hộp trà biếu trưởng phòng ở tiệc tất niên | Hợp lý | Công khai, tập thể, giá trị vừa, không ai mắc nợ riêng |
| Công ty gửi giỏ quà giống nhau tới văn phòng mọi khách hàng | Hợp lý | Quà của tổ chức, có danh sách, không nhắm một người |
| Nhân viên tự gửi quà riêng tới nhà sếp đúng tuần xét thưởng | Vùng xám | Có thể trong sáng nhưng bị nhìn nhận là "chạy"; nên đợi sau khi có kết quả |
| Nhà cung cấp gửi quà Tết riêng tới nhà người đang chấm thầu năm sau | Tư lợi nếu nhận | Quà nhắm đúng người đang quyết, gửi kín, đúng lúc xét chọn |
| Quà Tết đắt tiền kèm lời "năm sau nhờ anh tiếp tục ủng hộ" | Tư lợi nếu nhận | Món quà tự nói rõ nó gắn với một quyết định |
Người nhận quà Tết nên làm gì
Phía người nhận cũng có việc. Nếu là sếp, hãy nói trước với cả nhóm rằng mình không nhận quà riêng, mời mọi người cùng góp một bữa tất niên vui. Câu nói ấy cứu cấp dưới khỏi cảnh đoán ý. Nếu là người phụ trách mua hàng, hãy báo với cấp trên những món quà Tết từ nhà cung cấp, để chúng vào phòng chung, và nhắn cảm ơn thay mặt cả bộ phận.
Người làm gương thì người khác dễ theo. Khi trưởng phòng chia giỏ quà đối tác cho cả phòng ngay trong ngày, không ai còn phải lăn tăn mình có nên giữ hộp quà riêng hay không.
Áp dụng được ngay
- Trước khi gửi quà Tết cho đối tác, hỏi một câu: "Bên anh chị có quy định về quà tặng không ạ?" và gửi tới văn phòng, không gửi tới nhà.
- Với sếp, rủ cả nhóm góp chung một món quà nhỏ trao ở tiệc tất niên thay vì mỗi người một món riêng.
- Kiểm lịch: nếu người nhận đang xét thưởng, đang chọn nhà cung cấp hay gia hạn hợp đồng với mình, hoãn món quà riêng tới sau khi có kết quả.
- Nếu là người nhận: báo trước Tết với nhóm rằng mình không nhận quà riêng; quà đối tác gửi tới thì mở chung, chia chung, ghi lại.
- Câu nói mẫu khi trả lại quà Tết: "Em quý tấm lòng của anh lắm, nhưng công ty em có quy định không nhận quà từ đối tác. Em xin gửi lại, chúc anh và gia đình năm mới thật nhiều sức khoẻ."
Câu hỏi thường gặp
Có nên tặng quà Tết cho sếp không?
Có thể, nếu tặng công khai, giá trị vừa phải và không trùng lúc sếp đang xét thưởng cho mình. Cách nhẹ nhàng nhất là cả nhóm góp chung một món quà trao ở tiệc tất niên. Quà riêng gửi tới nhà dễ bị hiểu là "chạy", kể cả khi người tặng không có ý đó.
Quà Tết cho đối tác bao nhiêu là vừa?
Không có con số chung, vì mức giá trị được phép do quy chế từng nơi đặt ra. Nguyên tắc là quà từ công ty, gửi tới văn phòng, giống nhau cho các đối tác, không nhắm riêng người đang quyết. Hỏi đối tác về quy định quà tặng của họ trước khi gửi là cách lịch sự nhất.
Khi nào không nên gửi quà Tết cho đối tác?
Khi người nhận đang chấm thầu, chọn nhà cung cấp, gia hạn hợp đồng với bên mình, hoặc nơi họ làm cấm nhận quà. Cũng nên dừng khi họ đã từng trả lại quà. Lúc đó một tấm thiệp và lời chúc là đủ.
Nhận quà Tết từ nhà cung cấp có sao không?
Tuỳ quy chế nơi làm việc và vai trò của người nhận. Người phụ trách mua hàng nên báo cấp trên, để quà vào chỗ chung và chia cho cả bộ phận. Quà gửi riêng tới nhà, giá trị lớn hoặc kèm lời nhờ thì nên trả lại.
Cán bộ nhà nước có được nhận quà Tết không?
Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 quy định người có chức vụ, quyền hạn không nhận quà từ người có liên quan đến công việc mình giải quyết hoặc quản lý, và quà không từ chối được thì phải báo cáo, nộp lại. Chi tiết về mức giá trị và thủ tục cần hỏi bộ phận phụ trách của cơ quan.
